Sondaże przedwyborcze. Gmina pod mikroskopem – szczegółowe konsultacje społeczne. Studium przypadku.

Czy mieszkaniec gminy jest „klientem samorządu”?

Badania prowadzone wśród przedstawicieli samorządu ukazują, że mechanizmy mające charakter konsultacji społecznych stosowane są przez gminy i powiaty stosunkowo często. Zwykle jednak opierają się na technikach niedających pewności, co do tego, czy poruszany problem zostanie rozwiązany „po myśli” mieszkańców. Spotkania i debaty publiczne charakteryzują się udziałem jedynie wybranych grup mieszkańców, proces zbierania uwag od obywateli jest ze swej istoty nieskoordynowany i wyrywkowy, zaś sondy internetowe – z oczywistych względów – mogą być niewiarygodne.

Wybory samorządowe

Wyniki wszystkich takich konsultacji opierają się na głosach wyłącznie tych obywateli, którzy mogą pozwolić sobie na czynne uczestniczenie w życiu politycznym. Pomijają zaś osoby, które z różnych powodów robić tego nie mogą: ze względu poczucie braku kompetencji merytorycznych, brak czasu, wykluczenie społeczne, kulturowe, czy cyfrowe (w przypadku sond internetowych).

            Doświadczenie badawcze sugeruje, że każde z tych rozwiązań pomija istotne grupy społeczne mogące mieć kluczowe znaczenie dla życia gminy:

Metoda konsultacji

Dlaczego nie są wiarygodne?
Spotkania i debaty publiczne

Śledzone wyłącznie przez osoby czytające prasę lokalną. Biorą w nich udział prawie wyłącznie „społecznicy” – politycy, lub członkowie organizacji pozarządowych.

Uwagi indywidualne (listowne lub e-mailowe)

Choć mogą być źródłem ważnych informacji, to nie dają żadnej odpowiedzi na pytanie o wagę poruszanego problemu. To co dla jednej osoby może być uciążliwe, dla innych okaże się pożyteczne. Dodatkowo, uwagi takie wysyłają zwykle osoby czynne politycznie.

Sondy internetowe

Posiadają niską wiarygodność, są stosunkowo trudnym do skonstruowania narzędziem badawczym (np. wymagają doświadczenia w projektowaniu jednoznacznych pytań). Co ważniejsze jednak – operują zwykle na specyficznej, niereprezentatywnej grupie. Internauci (zwłaszcza ci, którzy zaglądają na strony urzędów) prawie nigdy nie stanowią reprezentacji społeczeństwa.

Tym samym, podobne wyrywkowe konsultacje mają raczej charakter fasadowy i – o ile zależy nam rzeczywiście na poznaniu zdania mieszkańców – w znacznej większości stanowią niepotrzebny wydatek. O tym, że rządzenie gminą bez poznania aktualnych potrzeb mieszkańców może mieć fatalne skutki dla rządzących, nie trzeba nikogo przekonywać. Osoby, które zostają pominięte w różnego rodzaju konsultacjach, lub wobec których zastosowano działania, na które – o ile dałoby się słyszeć ich głos – nigdy by nie pozwoliły, bardzo często oceniają władzę za pomocą kartki wyborczej.

 Czy zatem głosowanie lub nawet sondaże przedwyborcze mogą być swego rodzaju miernikiem potrzeb?

W ograniczonym zakresie tak – rozliczenie ekipy rządzącej w wyborach, czy w sondażach (poprzez przeniesienie głosów do innej opcji politycznej) jest sygnałem, że władza przestała zaspokajać pewne potrzeby. Nie daje jednak odpowiedzi na najważniejsze pytanie: dlaczego tak się stało? Jakie potrzeby społeczności nie zostały spełnione? Co należy zrobić, żeby rzeczywiście służyć ludziom i by ci odwdzięczali się zaufaniem do władz w kolejnych wyborach?

            W przewodniku dla samorządów wydanym przez Polski Instytut Demokracji Lokalnej przeczytać można, że konsultacje społeczne na dużą skalę uważane są wciąż przez wielu urzędników za mechanizm przyszłości. Tymczasem nowoczesne gminy już teraz stosują je jako standardowe narzędzie pracy. Jedna z najbogatszych gmin w Polsce – Tarnowo Podgórne od wielu lat korzysta z usług wyspecjalizowanych badaczy w celu poznania potrzeb społecznych. Efekty nie pozostawiają wątpliwości, że analiza opinii mieszkańców należy do fundamentów prowadzenia efektywnej, rozwojowej polityki. Choć gminy w większości aspektów nie można porównywać do prywatnego przedsiębiorstwa, warto zauważyć, że pewne standardy zarządzania takimi podmiotami są wspólne. W końcu nietrudno wyobrazić sobie gminę jako firmę, zaś jej mieszkańców jako specyficzny rodzaj klientów – specyficzny, bo decydujący za pomocą kartki wyborczej, nie zaś portfela. Podobnie jak klienci z usług firmy, mieszkańcy korzystają z usług gminy – tak samo też chcą, by były one dobrej jakości, tanie i przede wszystkim odpowiadały ich potrzebom. Warto więc zadać sobie pytanie: W jaki sposób poważne firmy podejmują strategiczne decyzje?

Oczywiście nie bez wpływu pozostaje intuicja i „kontakt z klientem” (w przypadku gmin – z mieszkańcem). Jednak wszystko to musi zostać potwierdzone przez szczegółową analizę – i to nawet wtedy, gdy dyrektor, manager, lub ktokolwiek podejmujący decyzję, czuje, że jest jej pewien. Dlaczego? Odpowiedź jest oczywista:

Nowy obraz mapy bitowej

 

Nietrudno przedstawić sobie tę zależność w kontekście życia gminy – ostatecznie zarządzanie całą strukturą usług dla ludności jest ciągłym podejmowaniem decyzji o tym, gdzie ulokować środki i jak rozplanować ich organizację, by zaspokajały społeczne potrzeby. Zła decyzja to koszty społeczne. Często ponoszone nawet przez kolejne pokolenie.

Ponieważ powyższa część tekstu mówiła o negatywnych skutkach nieprzeprowadzania szczegółowych konsultacji, warto przeciwstawić im zalety takiego rozwiązania:

Zalety konsultacji

Konsultacje społeczne oparte na rzeczowych i szczegółowych badaniach pozwalają sprostać potrzebom mieszkańców. Mogą odpowiedzieć na pytanie, czy lepiej skupić się na przyciąganiu dużych inwestycji, czy może wspierać rodzimych, drobnych przedsiębiorców? Czy potrzebna jest nowa linia komunikacji miejskiej? Czy inwestować w drogi i chodniki, czy może lepiej w żłobki, lub np. gminne programy rynku pracy? Warto pamiętać, że każda gmina jest inna, w każdej usługi publiczne działają na innym poziomie, w każdej mieszkają ludzie z różnymi potrzebami, interesami i oczekiwaniami. Nawet najlepszy urzędnik nie jest w stanie poznać ich samodzielnie i szczegółowo.

Gmina pod mikroskopem – szczegółowe konsultacje społeczne

Misją przyświecającą budowie metodologii było stworzenie narzędzia szczegółowo badającego życie w gminie, najważniejsze problemy i oczekiwania mieszkańców związane z samorządem gminnym. Wyzwaniem okazało się stworzenie projektu badania, które byłoby narzędziem prostym i atrakcyjnym cenowo, a jednocześnie efektywnym w badaniu skomplikowanych zjawisk społecznych i drobiazgowo obrazującym potrzeby społeczności. Wierzymy, że taką metodologię udało nam się stworzyć – „Gmina pod mikroskopem” pozwoli Państwu na podniesienie efektywności zarządzania, przeprowadzenie rzeczowych konsultacji społecznych oraz wsłuchanie się w głos osób, które na co dzień nie angażują się w sprawy publiczne. Zapoznanie się z obrazem gminy „w powiększeniu” umożliwi wychodzenie naprzeciw potrzebom społecznym – od tego, jak sprawnie będzie ten mechanizm działał, zależy ocena samorządu przez jego mieszkańców.

Szczegółowy opis metody badawczej zaprezentowany jest poniżej. Warto jednak zapoznać się z ogólną jej charakterystyką. Badanie oparte zostanie o metodę triangulacji (połączenie trzech podstawowych metod badawczych: ilościowych, jakościowych i analizy danych zastanych) i będzie miało charakter trzy-etapowy:

Triangulacja danych

Badanie będzie dotyczyć 11 obszarów problemowych, które – jak wynika z innych prowadzonych już wcześniej badań – mają kluczowe znaczenie przy ocenie jakości życia przez mieszkańców. Obszary te to:

obszary problemowe

Cele i problematyka badawcza

Główny i szczegółowe cele projektu

Celem głównym projektu jest diagnoza nastrojów społecznych w gminie, najważniejszych problemów z jakimi borykają się jej mieszkańcy, czynników negatywnie wpływających na ich jakość życia i wypracowanie rekomendacji służących podniesieniu poziomu życia mieszkańców.

Cel główny zostanie osiągnięty dzięki realizacji celów szczegółowych, takich jak:

  •       Ocena ogólnej jakości życia mieszkańców ,
  •       Ocena działalności samorządu i instytucji samorządowych ,
  •       Ocena sytuacji na lokalnym rynku pracy,
  •       Określenie potrzeb mieszkańców na poszczególnych płaszczyznach składających się na jakość życia – społecznej, kulturowej, konsumpcyjnej.

Aby osiągnąć główny cel projektu oraz cele szczegółowe opracowane zostały kluczowe problemy (zagadnienia badawcze). Są to następujące pytania:

I.

Jak mieszkańcy gminy oceniają jakość życia w gminie?

II.

Jak wygląda sytuacja na rynku pracy w gminie w opinii mieszkańców?

III.

Jak mieszkańcy gminy oceniają funkcjonowanie lokalnego samorządu i instytucji samorządowych oraz ich działań zmierzających ku poprawie jakości życia w gminie?

IV.

Jak przedstawia się ocena sytuacji mieszkaniowej w gminie?

V.

Jak mieszkańcy gminy oceniają publiczną komunikację oraz infrastrukturę drogową?

VI.

Jak mieszkańcy gminy oceniają publiczną i prywatną służbę zdrowia?

VII.

Jak mieszkańcy gminy oceniają poziom i dostępność placówek edukacyjnych?

VIII.

Jaki jest poziom osobistego poczucia bezpieczeństwa mieszkańców gminy i jakie są główne czynniki jakie na niego wpływają?

XIX.

W jakim stopniu mieszkańcy gminy zaspokajają swoje potrzeby konsumpcyjne?

X.

Jak mieszkańcy oceniają ofertę kulturową i rozrywkową dostępną na terenie gminy?

XI.

Jak mieszkańcy oceniają infrastrukturę sportową i rekreacyjną dostępną na terenie gminy?

XII.

Jakie są najważniejsze problemy społeczne w gminie?

XIII.

Jaka jest ocena stanu środowiska naturalnego w gminie?

W celu uzyskania odpowiedzi na postawione problemy badawcze poddano je dalszemu uszczegółowieniu poprzez przyporządkowanie zmiennych i wskaźników, a tym samym opracowanie listy poszukiwanych informacji.

W poniższej tabeli przedstawione zostały poszczególne zagadnienia badawcze wraz z przyporządkowanymi metodami i technikami, dzięki zastosowaniu których możliwe będzie pozyskanie poszukiwanych informacji, zmiennych i wskaźników.

 

 

Ocena sytuacji w gminie

 

Ocena jakości życia

P1. Jak mieszkańcy oceniają jakość życia w gminie?
P2. Co jest największym atutem życia gminie?
P3. Co najbardziej obniża jakość życia w gminie?
 

Ocena samorządu, inwestycji

P4. Jak mieszkańcy gminy oceniają działania samorządu  zorientowane na zwiększanie jakości życia mieszkańców gminy?
P5. Jak mieszkańcy gminy oceniają funkcjonowanie instytucji samorządowych? (urząd miasta, urząd gminy, burmistrz, wójt, itp.)
P6. Czy gmina jest atrakcyjna dla inwestorów zewnętrznych?
  Ocena sytuacji na ryku pracy
P7. Jak oceniana jest sytuacja na rynku pracy w gminie, pod kątem:

zarobków;

dostępności miejsc pracy na terenie gminy (czy mieszkańcy gminy pracują na jej terenie);

jakości pracy (forma zatrudnienia, warunki pracy, satysfakcja).

 

Ocena potrzeb mieszkańców w obszarach problemowych

 

Sytuacja mieszkaniowa

P8. Jak mieszkańcy oceniają swoje warunki mieszkaniowe (metraż, koszty utrzymania, dostęp do kanalizacji, wodociągów, elektryczności, media, gazu)?
P9. Jak mieszkańcy oceniają estetykę okolicy?
P10. Jakie są największe problemy związane z sytuacją mieszkaniową/ jakie są oczekiwania mieszkańców wobec samorządu?
 

Komunikacja i Transport

 

P11. Jak mieszkańcy gminy oceniają funkcjonowanie komunikacji publicznej (rozmieszczenie przystanków, częstotliwość kursowania, punktualność, czystość, stan techniczny pojazdów, ceny usług, trafność w planowaniu linii komunikacyjnej)?
P12. Jakie są największe problemy związane z komunikacja publiczną (co decyduje o wyborze środka komunikacji)?
P13. Jak mieszkańcy oceniają stan infrastruktury drogowej? (drogi, chodniki drogi rowerowe, parkingi)
P14. Jakie inwestycje w infrastrukturze drogowej są najbardziej potrzebne/ jakie są oczekiwania mieszkańców wobec samorządu?
 

Służba zdrowia

P15. Jak mieszkańcy oceniają dostęp do służby zdrowia w gminie?(dostęp do przychodni, specjalistów, czas oczekiwana na wizyty, wybór między prywatna a publiczną służbą zdrowia)
P16. Jakie są oczekiwania mieszkańców w kwestii dostępu do służby zdrowia?
 

Edukacja

P17. Jak mieszkańcy gminy oceniają dostęp do instytucji edukacyjnych w gminie? (w tym przedszkola, żłobki)
P18. Jak oceniają poziom nauczania?
P19. Jak mieszkańcy gminy oceniają wyposażenie i infrastrukturę szkół na terenie gminy?
P20. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii dostępu do edukacji na terenie gminy?
 

Bezpieczeństwo

 

P21. Jak mieszkańcy gminy oceniają poziom osobistego bezpieczeństwa?
P22. Jakie zagrożenia uznawane są za najważniejsze (przestępczość, agresja, wulgarność, wandalizm, zagrożenia naturalne,  zagrożenie wypadkami losowymi)?
P23. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii bezpieczeństwa osobistego?
 

Konsumpcja

 

P24. Jak mieszkańcy oceniają dostęp do punktów handlowych (galerii handlowych, marketów, sklepów specjalistycznych, lokalów gastronomicznych, targowisk, lokalnych sklepów spożywczych)?
P25. Jakie są preferencje zakupowe mieszkańców (miejsce dokonywania zakupów, charakter zakupów na terenie gminy)?
P26. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii konsumpcji?
 

Kultura i rozrywka

 

P27. Jak mieszkańcy oceniają dostęp i jakość infrastruktury kulturalnej, rozrywkowej, sportowej na terenie gminy? (kina, teatry, domy kultury itp.)
P28. Jak mieszkańcy oceniają ofertę kulturalno-rozrywkową gminy?
P29. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii dostępu do kultury, rozrywki?
 

Sport i rekreacja

 

P30. Jak mieszkańcy oceniają dostęp i jakość infrastruktury sportowej  i rekreacyjnej na terenie gminy? (boisk sportowych, kortów tenisowych, basenów itp.)
P31. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii dostępu sportu i rekreacji?
 

Pomoc społeczna

P32. Jakie są najważniejsze problemy społeczne w gminie?
P33. Jak oceniane są działania gminy w zakresie rozwiązywania problemów społecznych?
P34. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii pomocy społecznej?
 

Środowisko

P35. Jak oceniany jest stan środowiska naturalnego w gminie?
P36. Jak oceniana jest polityka proekologiczna gminy?
P37. Jak oceniany jest dostęp do terenów zielonych?
P38. Jakie są największe problemy / oczekiwania mieszkańców w kwestii środowiska naturalnego?

 

Nie będę już opisywał całości metodologii, doboru próby czy innych kwestii dotyczących powyższego badania. Dlaczego? Jakaś tajemnica tez musi istnieć.

Poprzez informacje dajemy siłę. Pomagamy stawiać pytania. Szukamy odpowiedzi. Nie damy Ci 100% gwarancji sukcesu – damy Ci jednak szanse na urealnienie sukcesu Twojej organizacji.

www.TriC.pl

 

 

 

Share Button